حسين زمانى
59
سفرنامه بخارا ( عصر محمد شاه قاجار ) ( فارسى )
در مزدوران حاجى ملا حسن طهرانى و حاجى قاسم با جمعى از تجار ترك و تاجيك به قدر بيست بار شيرينى و حلوّيات و فواكه با جمعى از صاحبان اسرا به مزدوران آمده ، شيرينى و فواكه را به اسرا تقسيم كرده رسانيدند . از مزدوران به چهارگنبد و از آنجا روانهء ارض اقدس شده ، جميع علما و فضلا و كسبه و تجارّ و زوّار و دوست و بيگانه به استقبال آمده بودند كه الحمد للّه تعالى مساوى يكهزار و كسرى اسرا از پرتو يك ذرّه حضرت بندگان اقدس شاهنشاه اسلامپناه روح العالمين فداه استخلاص يافتهاند . قبل از عهد ملوك ما سلف الى الان چنين اتفاقى نيفتاده همانا موهبت عظمى مخصوص ايام شاهنشاه اسلامپناه روحنا فداه بوده . ازدحام و افتحام خواص و عوام بهحدّى شد كه عبور و مرور متعذّر ، پدر در جستجوى پسر ، پسر در تفحصّ حال پدر ، خواهران در طلب برادران و برادران در تشخيص احوال خواهران ، مادران فرزند جويان و فرزندان مادرگويان ، صداىهاى و هوى گوش فلك الاطلس را كر نموده شور قيامت برپا شده گويا قيامت قيام نمود . راه معابر مسدود و ابواب مساجد و منابر مفتوح ، خاصه و عامهء ناس لب به شكر و سپاس خداوند رحيم و دعاى دولت گردون حشمت قضا قدرت حضرت شاهنشاه اسلامپناه روح العالمين فداه گشوده ، بالاجتماع به عتبه بوسى سلطان بارگاه امامت على ابن موسى الرضا عليه التحيه و الثنا مشرّف گرديده جهت صداقت به راه ارادت سوده و پيوسته به ذكر دعاى دوام دولت علّيه تكرار نموده . از آنجا هركس متفرق شده به خانه و ولايت خود رفتند و ايلچيان بخارا را به منزل خود كه خانه تجّارباشى معيّن شده بود برده ، از قرار روزى هشت تومان خرج مىدادند . فدوى هم از راه آمده به خدمت امير الامراء العظام حسين خان رفته ، يك دو ساعت مانده به منزل خود آمدم . جميع مجتهدين و امام جمعه و اعزّه و اكابر ولايت مكرّر به ديدن فدوى آمده و جميع علما و فضلا و امام جمعه تفصيل اين موهبت عظمى و وقايع كبرى بر جميع